Җитештерүдә иң киң кулланыла торган ысул - пресслау ысулы белән катлаулану, мәсәлән, Бринелл катылыгы, Роквелл катылыгы, Виккерс катылыгы һәм микрокатылык. Алынган катылык кыйммәте, нигездә, металл өслегенең чит әйберләр үтеп керү нәтиҗәсендә барлыкка килгән пластик деформациягә каршы торучанлыгын күрсәтә.
Түбәндә төрле катылык берәмлекләре белән кыскача таныштыру бирелә:
1. Бринелл катылыгы (HB)
Билгеле бер зурлыктагы (гадәттә диаметры 10 мм) катыртылган корыч шарны билгеле бер йөк белән (гадәттә 3000 кг) материал өслегенә басыгыз һәм аны берникадәр вакытка саклагыз. Йөк алынганнан соң, йөкнең чокыр мәйданына нисбәте Бринелл катылык кыйммәте (HB), килограмм көче/мм2 (Н/мм2) белән үлчәнә.
2. Роквелл катылыгы (HR)
HB>450 булганда яки үрнәк бик кечкенә булганда, Бринелл катылык тестын кулланып булмый, ә Роквелл катылык үлчәвен кулланырга кирәк. Ул билгеле бер йөкләнеш астында тикшереләчәк материал өслегенә басу өчен 120° очлы почмаклы алмаз конусын яки 1,59 мм һәм 3,18 мм диаметрлы корыч шарны куллана, һәм материалның катылыгы чокыр тирәнлегеннән алына. Сынау материалының катылыгына карап, аны өч төрле шкала белән күрсәтергә мөмкин:
HRA: Бу 60 кг йөк һәм алмаз конусы индентеры ярдәмендә алынган катылык, һәм ул бик югары катылыкка ия материаллар (мәсәлән, цементланган карбид һ.б.) өчен кулланыла.
HRB: Бу - 100 кг йөк һәм диаметры 1,58 мм булган чыныктырылган корыч шар куллану нәтиҗәсендә алынган катылык. Ул түбән катылыклы материаллар өчен кулланыла (мәсәлән, җылытылган корыч, чуен һ.б.).
HRC: Бу 150 кг йөк һәм алмаз конусы инденты ярдәмендә алынган катылык, һәм ул югары катылыкка ия материаллар (мәсәлән, катырылган корыч һ.б.) өчен кулланыла.
3 Виккерс катылыгы (HV)
Материал өслегенә басу өчен 120 кг нан кимрәк йөкле һәм 136° түбә почмагы булган ромб формасындагы квадрат конуслы чокыр кулланыгыз, һәм материал чокырының өслек мәйданын йөкләнеш кыйммәтенә, ягъни Виккерс катылыгының югары көчәнеш кыйммәтенә (кгс/мм²) бүлегез.
Бринелл һәм Роквелл катылык сынаулары белән чагыштырганда, Викерс катылык сынауының күп өстенлекләре бар. Аның Бринелл кебек йөкләнеш P һәм D диаметры шартлары чикләүләре һәм D чокырының деформация проблемасы юк; шулай ук Роквеллның катылык кыйммәтен бердәмләштереп булмый дигән проблемасы да юк. Ул Роквелл кебек теләсә нинди йомшак һәм каты материалларны сынап карый ала, һәм ул бик нечкә детальләрнең (яки юка катламнарның) катылыгын Роквеллга караганда яхшырак тикшерә ала, моны бары тик Роквелл өслеге катылыгы белән генә эшләп була. Ләкин хәтта мондый шартларда да аны Роквелл шкаласы эчендә генә чагыштырып була, һәм башка катылык дәрәҗәләре белән берләштереп булмый. Моннан тыш, Роквелл үлчәү индексы буларак чокыр тирәнлеген кулланганга һәм чокыр тирәнлеге һәрвакыт чокыр киңлегеннән кечерәк булганга, аның чагыштырма хатасы да зуррак. Шуңа күрә Роквелл катылык мәгълүматлары Бринелл һәм Викерс кебек тотрыклы түгел, һәм, әлбәттә, Викерс төгәллеге кебек тотрыклы түгел.
Бринелл, Роквелл һәм Викерс арасында билгеле бер конверсия мөнәсәбәте бар, һәм сорау биреп була торган конверсия мөнәсәбәтләре таблицасы бар.
Бастырып чыгару вакыты: 2023 елның 16 марты
